Verkiezingen en debatten in de Kamer zijn bedoeld om als kiezer eerlijke en feitelijke informatie te krijgen. Het vertrouwen dat mijn stem ook gebruikt wordt om beloftes waar te maken is de voorwaarde voor een gezonde democratie, stelt Peter Knoope.
Dit artikel is geschreven doorPeter Knoope en Willem van de PutGepubliceerd op 4 juni 2026, 16:00BewarenDelen
Recent is in Wales een interessante nieuwe wet aangenomen. De wet maakt liegen door politici tijdens verkiezingscampagnes illegaal. In een toelichting meldt het parlement zelf dat de maatregel bedoeld is om het vertrouwen in de politiek te herstellen. ‘We tolereren niet langer dat leden van het parlement door hun gedrag het vertrouwen in onze instituties ondermijnen.’
De Volkskrant Avond
Ontvang elke avond onze selectie van de dag: scherpe opinie, reportages, recensies en interviews met mensen die ertoe doen.Inschrijven
Stevige uitspraken van een parlement dat paal en perk probeert te stellen aan zijn eigen leden die het niet zo nauw nemen met de werkelijkheid en de waarheid. Het wetgevingsproces in Wales duurde ongeveer twee jaar vanaf de eerste officiële aanbevelingen tot de eerste parlementaire goedkeuringen (begin 2026).
De volledige invoering wordt pas rond 2030 verwacht. Dat betekent dat het proces zelf – door langdurige publieke debatten, commissiewerk en politieke druk – al een zuiverende werking heeft, nog vóór de wet van kracht wordt.
Over de auteur
Peter Knoope is diplomaat. Hij was onder andere het hoofd van de missie naar Afghanistan en hij leidde de afdeling Humanitaire Hulp bij het ministerie van Buitenlandse Zaken. Willem van de Put is onderzoeker aan Fordham University en oud-directeur van HealthNet-TPO.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Vertrouwen
In Nederland is het vertrouwen in de politiek op een historisch laag niveau beland. De NOS laat ons enkele dagen geleden weten dat uit recent onderzoek blijkt dat nog maar 21,2 procent van de Nederlanders vertrouwen heeft in politici en 24,6 procent in de Tweede Kamer. Het is dus ook in Nederland niet best gesteld met de vertrouwensband die de kiezer heeft met haar eigen vertegenwoordigers.
AdvertentieUitgeverij Prometheus
Neem de onweerstaanbare bestseller deze vakantie meeBestel hier
Politici worden niet meer geloofd. De beloftes die gemaakt worden tijdens de verkiezingen worden niet nagekomen en kiezers herkennen zich niet in hun eigen politici. De voorbeelden van opvallende verschillen tussen campagnebeloftes en daadwerkelijke resultaten zijn makkelijk te vinden. Van de uitspraken van premier Rob Jetten over de ‘Rode Lijn’ tot JA21-Kamerlid Joost Eerdmans die een ander partijprogramma liet doorrekenen dan het programma dat hij officieel presenteerde.
De teleurstellingen liggen voor het oprapen. Het is sinds jaar en dag een politieke doodzonde voor bewindspersonen om onwaarheden te vertellen in de Kamer. De Tweede Kamer is erop gebrand om ministers te betrappen op een foutje. Dat is terecht. De Kamer controleert de regering en wil zeker weten dat de informatie die ze krijgt klopt. De Kamer moet erop kunnen vertrouwen dat een minister naar eer en geweten de waarheid spreekt.
Het is traditioneel de taak van de ambtelijke ondersteunende staf om zich ervan te vergewissen dat wat de minister in de Tweede Kamer beweert, gebaseerd is op de feiten. Vertrouwen tussen ambtenaren en bewindslieden en vervolgens tussen Kamerleden en ministers is de kurk waarop de parlementaire democratie drijft. Maar het lijkt er steeds meer op dat de (aankomende) Kamerleden wat minder veeleisend zijn voor zichzelf.
Scoren
Dat geldt nog sterker in campagnetijd. Aangevuurd door de wens om te scoren en om stemmen binnen te halen worden zaken tijdens de campagne rooskleuriger voorgesteld dan de weerbarstige werkelijkheid van de compromiscultuur in de politieke werkelijkheid toe zou moeten laten. Er wordt van alles beloofd. Beloftes die vervolgens niet waargemaakt kunnen worden. Politici weten dat. Maar zijn niet bereid om zich vervolgens in te houden.
Het vertrouwen tussen politici en burger is het slachtoffer. En zo creëert de politiek haar eigen probleem.
In Wales wordt een poging ondernomen hier een oplossing voor te vinden. Dat is moedig en voorbeeldig. Nederland zou er goed aan doen, zeker met de desastreuze getallen die de NOS ons meldt in het achterhoofd, om het voorbeeld te volgen. Ook in Wales was de aanleiding dat het vertrouwen in politici een historische dieptepunt had bereikt. In het VK is het nog maar 9 procent van de bevolking.
Uit onderzoek bleek dat opzettelijke misleiding door politici een groeiend probleem was. We kunnen in Nederland wachten tot de 25 procent van nu verder daalt tot de 9 procent uit het VK. We kunnen ook besluiten om het voorbeeld te volgen.
Misleiding
In Wales nam het traject zo’n twee jaar in beslag. Tijdens dat traject werden verschillende mogelijke routes om politieke leugens aan te pakken onderzocht. Uiteindelijk kwam een parlementaire commissie tot de slotsom dat bestaande regels moesten worden aangescherpt en dat er een wettelijke basis nodig was om opzettelijke misleiding te kunnen sanctioneren.
Het gevolg is dat kandidaat-parlementsleden zich tijdens hun interventies moeten afvragen of ze iets strafbaars doen. Hierdoor wordt misleiding moeilijker, moeten
factchecks worden uitgevoerd en wordt het lastiger om ‘hondenfluitjes’ in te zetten. Het overall-effect is dat verkiezingscampagnes in Wales minder agressief en feitelijker worden. Misschien wel wat minder spectaculair, maar de gemiddelde burger zit niet te wachten op spektakel. Daarvoor kunnen we elders voldoende terecht.
Verkiezingen en debatten in de Kamer zijn bedoeld om als kiezer eerlijke en feitelijke informatie te krijgen. Zodat de burger een goede afweging kan maken aan wie hij als stemgerechtigde zijn stem gaat geven. Het vertrouwen dat mijn stem ook gebruikt wordt om beloftes waar te maken is de voorwaarde voor een gezonde democratie. Alle reden dus voor Nederland om het voorbeeld van Wales te volgen.